İL GATTOPARDO / LEOPAR (1963)

[30 Aralık 2013]

Salina Prensi Fabrizio, küvetten çıkışta bedenini pedere kurulatırken:
“Beden çıplaklığının ruh çıplaklığına göre daha masum olduğunu bilirsiniz. Lütfen daha sıkı kurulayın. Hem sözümü dinleyin, siz de bazen banyo yapın,” mealinde konuşur.

“Yaşım bir kolon gibi başıma iniveriyor.”

“Aşk altı ay yangın, otuz yıl kül. Ben de aşkı bilirim.”

Garibaldi devrimiyle birazcık yükselen yeni burjuvanın prense tanıştırılırkenki beceriksizliği, bir zaman dilimi sonra ne hale geleceğini göstermekten uzak. Onun geleceğini kızı Angelica (Claudia Cardinale) anlamlandırmakta: heyecanlı, göz alıcı, dişi, görgüsüze kaçan kahkahalar, çıkarını ve evrenini çok iyi tanıma..

Plebisit sonrası bolkon konuşması çok tipik: Herkesi ifade eder, kucaklar görünen yukarıdan bakış. Aradaki tek tük aykırı oy bütüne tahvil edilmiş, % 100 evet çıkarılmış. 22 Ekim 1860’ı temsil ediyor. Sicilya ilhak edilmiş, Birleşik İtalya kurulmuş; başta Kral Emanuel, yanında yetki paylaşacak meclis kurulmuş. Garibaldi’nin enerjisi, milliyetçiliği kullanılıp, gelişmeler fırsat verince Çerkez Ethem gibi derkenar edilmiş.

“Her şeyin eskisi gibi kalması için bazı şeylerin değişmesi gerekir.” Leopar prens ile fırsatçı yeğeninin değişen zamana uyum sağlama gayretlerinin ortalaması.

Gururlu, düşecek aristokrat her fırsatta eskiye referansını belli eder. Örneğin yeğenine hediye edeceği sarayla ilgili: “Her yeri bilinen bir saray oturmaya layık değildir.” Ona senatörlük teklif eden krallık temsilcisini sonu belirsiz şekilde konuk ederken: “Siz benim misafirimsiniz, ne zaman gideceğinize ben karar veririm.”

Prens Fabrizio açıkgöz değil gözü açıktır. Adeta kendi düşüşünü, kuyrukluyıldız kaybolmasını seyre dalmıştır. Bu teslimiyetten az bir fark seriyor. Bitmek tükenmek bilmez bir şölen/vals akşamında terleye terleye, yalnızlığı, yaşlanışı, gelecek zamana merakı her yerinden akarak ortamda bulunur, yürüyüp gitmez, sürüklenir. Sınıfını özetleyen bir tiradındaki yorumları: “Bizde her gösteri, en şiddetlisi bile bir mahvolma isteğidir. Şehvetimiz bir unutma isteğidir.” Burt Lancester kendinden emin, yalnız, sakin oyunculuğu damıtıyor.

Filmin yaslandığı romanı okumayıp bilmeyince, izleyici kendi bildiğinden referanslar buluyor. Buna uygun bir tanesi Marcel Proust’un Kayıp Zamanın İzinde’sinin Baron de Charlus’u. Charlus çılgın karakter, onun karşı köşesindeki Leopar suskun volkan. Her ikisi de yalnız.

Kızıl kont Visconti Leopar’da çöken aristokrasinin ağıtını işlerken bireysel planda da başka bir düş kırıklığını, gelmeyen komünizme ağıtını dillendirmekte. Kendisi hem aristokrat hem komünist olduğundan tam da üzüntü ve kayıp kavşağı insanıdır. Visconti kalabalıkları yönetmekte çok usta ve kalabalık film setini sevdiği anlaşılıyor. Bu hem gerçekçi savaş-çatışma sahnelerinde hem balo kalabalığında belli oluyor. Öte yandan yakın plana girmeyi, yüze, mimik kaslarına, bedendeki tekinsiz sessizliğe yaklaşmayı da seviyor. Bedene, yakın plana hakimiyeti daha çok Venedik’te Ölüm’de görünür.

Güney Amerika’nın bülbülü Gabriel Garcia Marquez’in Simon Bolivar hakkındaki kitabı Labirentindeki General’i okurken şrak diye aklıma İl Gattopardo ile benzerliği geldi, gelmişti.

1 nisan 2016’da Caddebostan Kültür Merkezi’nde İlber Ortaylı sunusuyla Sinematek 50 kapsamında gösterimi yapıldı.

İlber Ortaylı seyirciyi öyle bir hazırladı ve filmi yukarıda tuttu ki, sıkılmak, öf pöf demek seçenek olmaktan çıktı, ayıp olacak diye kimse sıkılmadı. Visconti alan derinliği yaratmada çok ustaymış. Bu en kişisel, özyaşamsal filmlerinden biri. Burt Lancaster’ın bundan daha iyi oynadığı bir filmini bilmiyorum. Yaşlı-aristokrasi-kuğusunun-ömür-bitimi-şarkısı. Hem aristokrasiyi hem burjuvaziyi yeriyor filmde ama ince ince, bağırmadan. Aristokrasi sınıf içi kuzen evlenmeleri yüzünden çirkinleşti, taze kan bulamadı diyor bir yerinde. Kendi kızlarının baloda çocuklar gibi kendi aralarında oynaşmasından tiksiniyor. Ölümle yüzleşmeyi kişisel olarak da iyi vermiş. Claudia Cardinale hem burjuvaziyi hem geleceğin genç, birleşik İtalya’sını temsil ediyordu. Masada kenar mahalle dilberi gibi gülmesi bütün yemeği piç ediyor, daveti bitiriyordu. Gene de ölenin doğmakta olana tutkusu, Prens Fabrizio Salina’da çok güzel verilmiş. Dekadan bilge aristokrat portresi aristokrat yorumundan da daha çok oturuyor. Pier Paolo Pasolini ile ortak tarafları Sicilya sevgi saygısı. Sicilyalılar kolay kolay değişmezmiş, çünkü kendilerini tanrı tohumu görürlermiş. Uyandırmaya gelenlerden de nefret ederlermiş.

Renkleri bakımından Theo Angelopoulos’un O Megalexandros’u ve Antonioni’nin Professione Reporter’i (The Passenger) ile benzerlik gösteriyor.

İlber Ortaylı ‘İtalyan sineması, Visconti sineması hem daha iyi bir sinemanın nasıl yapılacağını gösterdi hem de bu kadar incesi alıcı bulmayacağından -sanat sinemasının nasıl- tercih edilmeyecegini de göstermiş oldu,’ diyor. Amerikan izleyicisi de Türk izleyicisi de uzun ve incelikli sahnelerden sıkılır diyor. Böyle filmler eskiden Türkiye’de iki parça, üç parça halinde gösterilirmiş. İzleyici ve gözler hazırlıksız antremansız olduğundan. Zaten aşırı uzun olması nedeniyle Bernardo Bertolucci’nin 1900’ü de bizim gençliğimizde Harbiye As’ta ayrı zamanlarda iki ayrı bölüm halinde oynatılmıştı.

İyi tarih nosyonu olan filmlere İlber Ortaylı bayılıyor tabii. Şimdikilerle karşılaştırın diyor. İstvan Szabo’nun Colonel Redl’i bu filmin bir akrabası, o da bunu sözüne kattı. ‘Dönemi ve coğrafyayı, toplumu bilmediği halde olağanüstü kavrayışlı olan bu sanatçılar tarihi ve olayları yerli yerine oturtuyordu,’ diyor. Bu grup sanatçılar bir vagonda topluca geldiler, bir katarda da gittiler diyor..

Mehmetİbish tarafından yayımlandı

Bu benim , içimden gelenleri, parmağımdan taşanları yazarak, gözümden dökülenleri fotoğraf olarak paylaşacağım, sevdiğim ve etkilendiğim filmleri yorumlayıp, favori kitaplarımdan küçük alıntılar yaparak edebiyatçılık, sanatseverlik havalarına gireceğim kişisel bloğum olsun.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: